การมีที่ดินผืนใหญ่แล้วต้องการแบ่งขาย หรือแบ่งมรดกให้ลูกหลาน จำเป็นต้องดำเนินการ "แบ่งแยกโฉนด" (Subdivision) เพื่อให้เกิดเป็นโฉนดใบใหม่ที่มีเลขที่และเนื้อที่ระบุชัดเจน กระบวนการนี้ต้องทำที่กรมที่ดิน และต้องอาศัยเวลาพอสมควรครับ
รูปแบบการแบ่งแยกโฉนด
- แบ่งแยกในนามเดิม: คือเจ้าของเดิมแบ่งที่ดิน 1 แปลงใหญ่ ออกเป็นหลายแปลงเล็ก โดยทุกแปลงยังมีชื่อเจ้าของเป็นคนเดิม (นิยมทำเพื่อแบ่งขายทีละแปลง)
- แบ่งแยกกรรมสิทธิ์รวม: โฉนดเดิมมีเจ้าของร่วมกันหลายคน เมื่อตกลงแบ่งกันได้แล้ว จึงขอรังวัดแบ่งแยกเพื่อออกโฉนดให้เป็นชื่อของแต่ละคนแยกกันไป
ขั้นตอนการดำเนินการ
1. ยื่นคำร้องขอรังวัด
เจ้าของที่ดิน (หรือผู้รับมอบอำนาจ) นำโฉนดที่ดินฉบับจริง พร้อมบัตรประชาชนและทะเบียนบ้าน ไปยื่นคำร้องที่สำนักงานที่ดินที่ที่ดินนั้นตั้งอยู่ เจ้าหน้าที่จะนัดวันลงพื้นที่เพื่อ "รังวัดชี้แนวเขต" (มักจะได้คิวประมาณ 1-3 เดือน ขึ้นอยู่กับคิวของจังหวัดนั้นๆ)
2. วันทำการรังวัดแนวเขต
เจ้าหน้าที่จะลงพื้นที่เพื่อวัดขนาดและปักหมุดที่ดินใหม่ สิ่งที่สำคัญมากคือ "การแจ้งเจ้าของที่ดินแปลงข้างเคียง" ให้มาร่วมชี้แนวเขตและลงชื่อรับรอง เพื่อป้องกันปัญหาการล้ำเขตแดนกันในอนาคต หากข้างบ้านไม่มาหรือคัดค้าน เรื่องอาจจะยาวได้ครับ
3. ทำแผนที่และประเมินผล
เมื่อรังวัดเสร็จ เจ้าหน้าที่จะนำข้อมูลกลับไปสร้างระวางแผนที่ใหม่ และคำนวณเนื้อที่ของที่ดินแต่ละแปลงที่ถูกแบ่งออกมา
4. จดทะเบียนและรับโฉนดใหม่
เมื่อเอกสารและแผนที่เสร็จสิ้น เจ้าหน้าที่จะนัดหมายให้ไปชำระค่าธรรมเนียม และออกโฉนดฉบับใหม่ให้กับที่ดินแปลงที่ถูกแบ่งแยกออกมา ส่วนโฉนดฉบับเดิมก็จะถูกบันทึกว่าได้ถูกหักพื้นที่ออกไปแล้ว
ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ
ค่าใช้จ่ายหลักๆ จะเป็น "ค่าธรรมเนียมการรังวัด" ซึ่งกรมที่ดินจะคิดตามเนื้อที่ (ตารางวา/ไร่) โดยเริ่มต้นตั้งแต่ 1,000 บาท ไปจนถึงหลักหมื่นบาท นอกจากนี้ยังมีค่าพาหนะให้ช่างรังวัด ค่าปิดประกาศ และค่าออกโฉนดใหม่ (แปลงละไม่กี่สิบบาท) ครับ